Profilaktyka często przegrywa z codziennością.

„Zrobię później”, „nic mi nie jest”, „nie mam czasu”, „jeszcze przyjdzie na to pora” - takie zdania wiele osób powtarza latami. Tymczasem właśnie badania przesiewowe mają sens przede wszystkim wtedy, gdy czujemy się zdrowi i nie mamy żadnych objawów.

Narodowy Fundusz Zdrowia przypomina o tym w ramach akcji #RakNieGraFair - My tak!, prowadzonej wspólnie z Pierwszą Ligą Piłkarską. Kampania ma zachęcać do profilaktyki nowotworowej i wykonywania badań, które mogą pomóc wykryć chorobę na wczesnym etapie. Podkarpacki OW NFZ w Rzeszowie również włączył się w akcję.

I właśnie teraz warto sprawdzić, jakie badania są dostępne.

Nie trzeba mieć objawów

Badania przesiewowe różnią się od zwykłej diagnostyki.

Ich zadaniem jest wykrycie choroby albo zmian, które mogą do niej prowadzić, u osób, które nie mają jeszcze objawów.

Narodowy Portal Onkologiczny wskazuje, że w Polsce funkcjonują trzy podstawowe programy bezpłatnych badań przesiewowych:

profilaktyka raka piersi - mammografia,
profilaktyka raka szyjki macicy - test HPV HR,
profilaktyka raka jelita grubego - kolonoskopia.

Do tego od października 2026 roku działa również nowy ogólnopolski program badań przesiewowych raka płuca dla osób znajdujących się w grupie podwyższonego ryzyka.

Co ważne, na badania przesiewowe nie potrzeba skierowania.

Mammografia. Kobiety 45-74 lata

Pierwsze badanie, o którym warto pamiętać, to mammografia.

Program profilaktyki raka piersi skierowany jest do kobiet w wieku od 45 do 74 lat.

Badanie wykonuje się bezpłatnie w ramach NFZ, a skierowanie nie jest potrzebne. Mammografia pozwala wykryć zmiany w piersi na wczesnym etapie, również wtedy, gdy kobieta nie zauważa u siebie żadnych niepokojących objawów.

Standardowo mammografię w programie wykonuje się co dwa lata.

To oznacza, że jeżeli kobieta mieści się w grupie wiekowej i od poprzedniego badania minęły dwa lata, warto sprawdzić możliwość wykonania kolejnego.

Na mammografię można zapisać się przez internet

To jedna ze zmian, które mogą ułatwić pacjentkom korzystanie z profilaktyki.

NFZ wdraża centralną e-rejestrację. Obecnie obejmuje ona m.in. mammografię w ramach programu profilaktyki raka piersi. Pacjentka może skorzystać z Internetowego Konta Pacjenta albo aplikacji mojeIKP.

Nie trzeba więc za każdym razem zaczynać od telefonu do przychodni.

Rak szyjki macicy. Duża zmiana od sierpnia

W tym programie w 2026 roku zaszła bardzo ważna zmiana.

Od 1 sierpnia 2026 roku test HPV HR zastąpił tradycyjną cytologię jako podstawowe badanie w programie profilaktyki raka szyjki macicy.

Program obejmuje kobiety w wieku 25-64 lata.

Test HPV HR wykrywa materiał genetyczny wirusa brodawczaka ludzkiego wysokiego ryzyka onkogennego. To właśnie zakażenie niektórymi typami HPV odpowiada za niemal wszystkie przypadki raka szyjki macicy.

Badanie wykonuje się co pięć lat, jeżeli wynik jest prawidłowy.

Jeżeli test HPV HR jest dodatni, z tego samego pobranego materiału wykonywana jest cytologia na podłożu płynnym, czyli LBC. Nie trzeba więc ponownie pobierać materiału.

Polki coraz częściej korzystają z testu HPV

NFZ zwraca uwagę na wzrost zainteresowania nowym sposobem profilaktyki.

W pierwszym półroczu 2026 roku z programu profilaktyki raka szyjki macicy skorzystało 450 509 kobiet, z czego 412 419 wykonało test HPV HR.

To jednak nadal oznacza, że zdecydowana większość kobiet, które mogłyby skorzystać z programu, nie wykonała badania w tym okresie.

Dlatego NFZ prowadzi akcje przypominające o profilaktyce.

Kolonoskopia. Badanie, którego wiele osób nie chce, ale warto

Kolejnym programem jest profilaktyka raka jelita grubego.

Podstawowym badaniem jest kolonoskopia.

Program obejmuje kobiety i mężczyzn w określonych grupach wiekowych. W standardowym schemacie mogą z niego korzystać osoby w wieku 50-65 lat, a także osoby od 40. roku życia, jeżeli ich najbliższy krewny miał rozpoznanego raka jelita grubego.

Jeżeli podczas badania lekarz znajdzie polipy, w określonych przypadkach może je od razu usunąć i przekazać do badania histopatologicznego.

To jedna z największych zalet kolonoskopii.

Nie chodzi wyłącznie o wykrycie istniejącego nowotworu. Badanie może również pozwolić na znalezienie i usunięcie zmian, które mogą z czasem przekształcić się w raka.

Kolonoskopia co 10 lat?

Jeżeli nie występują dodatkowe czynniki ryzyka, badanie przesiewowe wykonuje się co 10 lat.

Oczywiście osoby z objawami albo zwiększonym ryzykiem mogą wymagać innego postępowania.

W przypadku niepokojących dolegliwości nie należy czekać na termin badania przesiewowego, tylko skontaktować się z lekarzem.

Nowość od października. Bezpłatna tomografia płuc

To jedna z najważniejszych zmian w profilaktyce w 2026 roku.

Od października działa ogólnopolski program badań przesiewowych raka płuca.

Osoby spełniające określone kryteria mogą wykonać bezpłatną niskodawkową tomografię komputerową klatki piersiowej. Program jest skierowany przede wszystkim do osób znajdujących się w grupie podwyższonego ryzyka, m.in. ze względu na palenie papierosów.

W przypadku programu raka płuca obowiązują jednak szczegółowe kryteria dotyczące wieku, liczby tzw. paczkolat i innych czynników ryzyka.

Nie jest to więc badanie przeznaczone dla każdego.

A co z „Moim Zdrowiem”?

Profilaktyka nowotworowa to nie wszystko.

NFZ przypomina również o programie „Moje Zdrowie - bilans zdrowia osoby dorosłej”.

To bezpłatny program profilaktyczny dla osób od 20. roku życia, którego celem jest wykrywanie niekorzystnych zmian w organizmie na wczesnym etapie.

Program jest więc skierowany znacznie szerzej niż badania onkologiczne.

Warto o nim pamiętać szczególnie wtedy, gdy od dawna nie wykonywaliśmy podstawowych badań kontrolnych.

Nie tylko rak. NFZ finansuje również inne programy

Pacjenci mogą korzystać także z innych form profilaktyki.

NFZ prowadzi m.in. program profilaktyki chorób układu krążenia, program profilaktyki chorób odtytoniowych, program profilaktyki gruźlicy czy program badań prenatalnych.

To ważne, ponieważ profilaktyka nie powinna ograniczać się do pytania:

„Czy mam raka?”

Równie istotne jest sprawdzanie ciśnienia, poziomu glukozy, cholesterolu, masy ciała czy innych parametrów związanych z ryzykiem chorób przewlekłych.

Gdzie zrobić badania na Podkarpaciu?

Mieszkańcy województwa podkarpackiego mogą sprawdzić placówki realizujące poszczególne programy.

NFZ prowadzi mapę programów profilaktycznych, na której można wyszukać placówki według województwa, miejscowości czy rodzaju badania.

To rozwiązanie jest szczególnie przydatne dla mieszkańców mniejszych miejscowości.

Nie zawsze najbliższa placówka realizuje wszystkie programy.

Dlatego przed telefonem warto sprawdzić, gdzie konkretnie można wykonać mammografię, test HPV HR czy kolonoskopię.

Mieszkańcy powiatu kolbuszowskiego nie muszą zaczynać od Rzeszowa

Dla pacjenta z Kolbuszowej czy okolic najważniejsze jest to, że nie musi samodzielnie przeszukiwać internetu w poszukiwaniu wszystkich placówek.

Na stronie NFZ można skorzystać z wyszukiwarki realizatorów programów profilaktycznych i sprawdzić dostępne miejsca.

Jeżeli w danej miejscowości nie ma konkretnego świadczenia, można znaleźć placówkę w sąsiednim mieście.

W praktyce może się więc okazać, że na badanie nie trzeba jechać do Rzeszowa.

Dlaczego ludzie nadal się nie badają?

Powodów jest wiele.

Jedni boją się wyniku.

Inni uważają, że skoro nic ich nie boli, to nie ma potrzeby iść do lekarza.

Jeszcze inni odkładają badanie, bo „nie mają kiedy”.

Tymczasem właśnie brak objawów jest jednym z powodów, dla których warto korzystać z badań przesiewowych.

Narodowy Portal Onkologiczny przypomina, że badania przesiewowe są przeznaczone dla osób, które czują się zdrowe i nie mają niepokojących objawów. Ich celem jest wykrycie choroby na możliwie wczesnym etapie.

„Nic mi nie jest” nie zawsze jest dobrym argumentem

To jedno z najczęściej powtarzanych zdań.

Problem polega na tym, że niektóre choroby przez długi czas mogą rozwijać się bez wyraźnych objawów.

W przypadku raka piersi, raka szyjki macicy czy raka jelita grubego właśnie dlatego prowadzone są programy przesiewowe.

Ich zadaniem jest wyprzedzić chorobę, a nie czekać, aż sama da o sobie znać.

Sprawdź, co przysługuje właśnie tobie

Najprościej zrobić to według wieku.

Masz 25-64 lata i jesteś kobietą? Sprawdź program profilaktyki raka szyjki macicy i test HPV HR.

Masz 45-74 lata i jesteś kobietą? Sprawdź, czy czas na mammografię.

Masz 50-65 lat? Sprawdź możliwość wykonania kolonoskopii. W przypadku rodzinnego występowania raka jelita grubego program obejmuje również osoby od 40. roku życia.

Masz 20 lat lub więcej? Sprawdź program „Moje Zdrowie”.

Jesteś w grupie ryzyka raka płuca? Sprawdź nowe badania przesiewowe z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii.

Profilaktyka nie powinna zaczynać się od strachu

Akcja #RakNieGraFair - My tak! ma przypominać o czymś, co łatwo zgubić w codziennym pośpiechu - o własnym zdrowiu.

Podkarpacki OW NFZ w Rzeszowie dołączył do ogólnopolskiej inicjatywy, której kulminacja obejmuje mecze 10. i 11. kolejki 1. Ligi. Na stadionach, w tym podczas meczu Stal Mielec - Warta Poznań 11 października, prowadzone są działania związane z profilaktyką.

To ciekawy sposób dotarcia z informacją do osób, które być może nie sięgnęłyby po nią w gabinecie lekarskim.

Bo profilaktyka nie musi zaczynać się w szpitalu.

Czasami może zacząć się od przeczytania jednego artykułu i sprawdzenia, czy przypadkiem nie nadszedł już czas na badanie.

Co zrobić dzisiaj?

Nie trzeba robić wszystkiego jednego dnia.

Wystarczy kilka prostych kroków:

Sprawdź swój wiek i programy, z których możesz skorzystać.
Zobacz, kiedy ostatni raz wykonywałeś badania profilaktyczne.
Sprawdź placówki realizujące programy na Podkarpaciu.
Zarejestruj się, jeśli badanie ci przysługuje.
Nie odkładaj wizyty tylko dlatego, że czujesz się dobrze.

Bo właśnie o to chodzi w profilaktyce.

Nie czekać, aż organizm sam upomni się o uwagę.

A skoro NFZ finansuje te badania, największą przeszkodą często nie są już pieniądze, lecz zwykłe „zrobię to później”.

Z tym „później” lepiej uważać. Czasami ma wyjątkowo kiepskie poczucie humoru.

NFZ Rzeszów (2)

Nie czekaj na objawy. Te badania NFZ finansuje za darmo

Statystyki wyglądają bardzo niepokojąco [ZDJĘCIE]