Z pracownikami PCPR w Mielcu rozmawiamy w jednym z gabinetów. Panie z zaangażowaniem i pewną bezsilnością zdradzają, jak duże są potrzeby podopiecznych i jak wiele rodzin zastępczych brakuje, by im zaradzić.
Wielu z nas sądzi, że rodzina zastępcza i adopcja to to samo: długa procedura i przejęcie dziecka do rodziny na zawsze. Tymczasem to dwie różne sprawy.
Łączy je jedno – w każdym z tych przypadków o dalszych losach dziecka decyduje sąd rodzinny. Adopcja czyli przysposobienie jest procesem trwałym, w wyniku którego dziecko staje się pełnoprawnym członkiem rodziny. Rodzicielstwo zastępcze polega na tymczasowym przyjęciu dziecka do swojego domu i zapewnieniu mu miłości, wsparcia oraz stabilności do momentu unormowania jego sytuacji. Dziecko może wrócić do swojej rodziny biologicznej za zgodą sądu, jeśli sytuacja rodziców ulegnie poprawie. Rodzice zastępczy mają za zadanie przede wszystkim stworzenie bezpiecznego środowiska dla dziecka, bez zmiany jego statusu prawnego. Rodzina zastępcza jest jak sama nazwa wskazuje „na zastępstwo”. Osoby decydujące się na rodzinę zastępczą, przyjmują dziecko lub dzieci pod swój dach w sytuacji, gdy rodzice biologiczni
z różnych przyczyn nie są w stanie pełnić swoich funkcji prawidłowo. Mają jednak szansę (rodzice biologiczni), z pomocą asystenta rodziny oraz pracowników socjalnych z ośrodków pomocy społecznej „stanąć na nogi” i w przyszłości starać się o przejęcie opieki nad dzieckiem.
Doświadczenie mówi, że to ostatnie nie zdarza się zbyt często.
Każde dziecko ma prawo do szczęśliwego, pełnego miłości i bezpieczeństwa dzieciństwa. Rodzina biologiczna powinna być właśnie miejscem najlepszego rozwoju dziecka, gdzie kształtuje się jego tożsamość i korzenie. Jeśli nie jest to możliwe, instytucje działające w obszarze wsparcia dziecka
i rodziny szukają najlepszego rozwiązania, którym może być pobyt w rodzinie zastępczej. Rolą rodziny zastępczej jest zapewnienie dziecku bezpieczeństwa, stabilności, ciepła i pokazanie wzorców właściwego, zdrowego funkcjonowania rodziny. Dzieci w rodzinie zastępczej przebywają czasami kilka dni, nieraz kilka miesięcy albo aż do osiągnięcia pełnoletności. Z doświadczenia widzimy, że powrót dziecka pod opiekę rodzica biologicznego zdarza się bardzo rzadko.
Co w przypadku, kiedy dziecko przebywa w rodzinie zastępczej a rodzina biologiczna nie wykazuje poprawy?
Początkowo, przez pierwsze miesiące pobytu dziecka w rodzinie zastępczej sąd rodzinny daje rodzicom biologicznym szansę na naprawę i poukładanie swojego życia. W sytuacji, gdy osoby te nie podejmują działania, nie wykazują zainteresowania swoim dzieckiem sąd może uregulować jego sytuację prawną. Wówczas dziecko jest zgłaszane do ośrodka adopcyjnego, który prowadzi dalszą procedurę kwalifikacji i poszukiwania kandydatów. Zdarzają się przypadki, że rodzice zastępczy decydują się przyjąć dziecko na stałe, rozpoczynają procedurę adopcyjną i uzyskują pełnię praw rodzicielskich. Jednak większość dzieci przebywa w rodzinach zastępczych do czasu usamodzielnienia.
W takim razie rodzina zastępcza to nie jest doskonałe rozwiązane, bo w przypadku adopcji kolejne więzi trzeba będzie zerwać.
Gotowość dziecka do adopcji i jego możliwości do nawiązania więzi z rodziną adopcyjną sprawdzają specjaliści z ośrodka adopcyjnego. Rozwiązania, którymi dysponujemy są najlepszymi jakie jesteśmy w stanie stworzyć, gdy biologiczni rodzice zawodzą.
Co trzeba zrobić, aby stać się rodziną zastępczą?
Rodzina zastępcza to przede wszystkim dar serca, który umożliwia dzieciom odbudowanie poczucia bezpieczeństwa, zaufania i własnej wartości. To jednak za mało. Trzeba spełnić szereg przesłanek określonych w przepisach ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - przede wszystkim dawać rękojmię należytego sprawowania pieczy zastępczej.
O jakim rodzaju przesłanek Panie mówią?
Rodzina zastępcza musi zapewnić dziecku odpowiednie warunki bytowe i mieszkaniowe umożliwiające zaspokajanie jego indywidualnych potrzeb, w tym do rozwoju emocjonalnego, fizycznego i społecznego, właściwej edukacji, rozwoju zainteresowań i wypoczynku. Ważne jest też to, że osoba czy osoby (w przypadku małżeństw) nie mogą być karane. Sprawdzamy to
w Krajowym Rejestrze Karnym i w Rejestrze Przestępców na Tle Seksualnym. Kandydat musi również doręczyć zaświadczenie od lekarza potwierdzające zdolność do sprawowania właściwej opieki nad dzieckiem.
Czy rodziny są badane przez psychologa?
Jednym z warunków, które musi spełniać rodzina zastępcza jest posiadanie opinii
o predyspozycjach i motywacji wystawionej przez psychologa. Badanie testami psychologicznymi sprawdza wiedzę rodziców i ich przekonania o własnych umiejętnościach związanych z wychowaniem dziecka. Umożliwia ocenę cech osobowości ważnych dla sprawowania prawidłowej opieki nad dziećmi. I chodzi tu nie tylko o umiejętność zaspokajania podstawowych potrzeb dziecka ale także o wrażliwość na niego czyli rozumienie jego uczuć i zachowań, o wsparcie emocjonalne i jasne stawianie granic, o zachowanie spokoju w momentach, gdy ciężko o spokój. Ale przede wszystkim to czego potrzebuje dziecko, któremu „zawala się” dotychczas znany świat, to pełna akceptacja jego osoby, pokazanie, że jest ważne, także wtedy gdy jest trudno. Bo dzieci zapamiętają czy w domu było bezpiecznie, czy ktoś spojrzał na nie łagodnie, gdy było im za dużo, czy mogły się przytulić, nawet wtedy, gdy nie były miłe. Zapamiętają głos, który nie przyspieszał i obecność, która nie stawiała warunków.
Co ciekawe nie bada się kompetencji rodzicielskich, gdy w sposób naturalny chcemy zostać rodzicami.
Dzieci trafiające do rodziny zastępczej są wyjątkowe, bo zostały rozdzielone z rodzicami, z innymi bliskimi, najczęściej nie z powodu nieszczęśliwego wypadku, ale dlatego, że już sporo zła w tej rodzinie doświadczyły. Te dzieci niosą cięższy bagaż doświadczeń niż ich rówieśnicy wychowujący się w swoich zdrowo funkcjonujących rodzinach. Już samo oddzielenie od mamy i taty to ogromna trauma dla dziecka. Rodzic zastępczy musi mieć odpowiednie cechy osobowości i kompetencje rodzicielskie, bo tylko wtedy będzie rozumiał co to dziecko czuje, co przeżywa, tylko wtedy będzie w stanie wesprzeć dziecko i zaspokajać jego potrzeby, kształtować jego system wartości i przygotowywać do samodzielnego życia.
Zgodnie z prawem osoba niebędąca w związku małżeńskim także może stać się rodziną zastępczą. Czy wówczas musi ona pracować w pełnym wymiarze godzin, skoro jest to trudne, zwłaszcza w przypadku małych podopiecznych?
Każdorazowo rodzina zastępcza pytana jest o gotowość przyjęcia konkretnego dziecka. Zawsze bierzemy pod uwagę możliwości danej rodziny zastępczej. Należy zaznaczyć, że rodzicowi zastępczemu, który przyjmie dziecko do 7 roku życia przysługuje urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego. W rodzinach zawodowych wygląda to inaczej, bo oni podpisują umowę cywilnoprawną ze Starostą Powiatu Mieleckiego o podjęciu pracy, za którą otrzymują wynagrodzenie i tym samym wyrażają gotowość do przyjmowania dzieci w różnym wieku, również malutkich.
Na jakie wsparcie mogą liczyć rodziny zastępcze?
Rodziny zastępcze objęte są opieką koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej, który utrzymuje
z nimi kontakt i udziela pomocy, pomaga w nawiązaniu kontaktu z innymi rodzinami. Zarówno rodziny zastępcze jak i umieszczone w nich dzieci mają możliwość korzystania z pomocy psychologicznej i prawnej w PCPR w Mielcu. Działa u nas również grupa wsparcia dla osób pełniących funkcję rodziny zastępczej prowadzona przez psychoterapeutę i psychologa. Ponadto na każde dziecko umieszczone w rodzinnej pieczy zastępczej przysługują świadczenia finansowe na pokrycie kosztów jego utrzymania.
Jak wygląda sytuacja w Powiecie Mieleckim? Mamy nadmiar czy niedobór rodzin zastępczych?
Nie mamy nadmiaru rodzin zastępczych, podobnie jak cała Polska borykamy się z problemem pozyskania osób, które są gotowe pełnić taką funkcję. Aktualnie w 63 rodzinach zastępczych przebywa ponad 100 dzieci. W naszym Powiecie sytuacja jest o tyle korzystna, że żadne dziecko nie oczekuje na umieszczenie w rodzinie zastępczej.
Mówiliśmy o tym jakie warunki trzeba spełnić, aby zostać rodziną zastępczą. Zapytam więc, co trzeba czuć, aby nią być?
Trzeba kochać dzieci i trzeba być otwartym.
Rozmowa została przeprowadzona z pracownikami PCPR w Mielcu:
Beatą Kardyś – dyrektorem
Anną Dyndor – koordynującą pracę zespołu Działu wsparcia rodziny
Joanną Marnik – psychologiem
Komentarze (0)