Zaprezentowana publiczności ośmioodcinkowa opowieść opiera się na autentycznych wydarzeniach sprzed dekad oraz na kultowym reportażu Wiesława Łuki zatytułowanym „Nie oświadczam się”. Twórcy zabierają widzów w sam środek dramatycznych wypadków, przedstawiając kulisy jednej z najgłośniejszych i najbardziej tajemniczych spraw w historii polskiego wymiaru sprawiedliwości.
Za reżyserię odpowiada Jan Holoubek, który wcześniej stworzył takie popularne i wysoko oceniane projekty jak „Heweliusz” oraz „Rojst”. Nowy serial kryminalny „Wśród nocnej ciszy” jest dostępny dla widzów od 13 listopada na platformie HBO Max. Scenariusz do tej produkcji przygotowali Maciej Kowalewski wraz z Piotrem Konstantinowem, odtwarzając dokładnie sytuację i realia z lat siedemdziesiątych. Całość nie stanowi jedynie prostej relacji z samej tragedii, ale bardzo wnikliwie bada mechanizmy strachu oraz zmowy milczenia, która na długi czas całkowicie sparaliżowała całą lokalną społeczność.
Zbrodnia pod osłoną wigilijnej nocy
Przedstawiona na ekranie fabuła przybliża dramatyczne wydarzenia, do których doszło w noc z 24 na 25 grudnia 1976 roku. To właśnie wtedy przy szosie niedaleko miejscowości Zrębin koło Połańca życie straciły trzy młode osoby. Ofiarami tamtej nocy byli: znajdująca się w piątym miesiącu ciąży Krystyna Łukaszek, jej mąż Stanisław oraz jej dwunastoletni brat Mieczysław Kalita. Początkowo funkcjonariusze milicji uznali całe zdarzenie za zwykły nieszczęśliwy wypadek drogowy spowodowany potrąceniem.
Bardzo szybko wyszło jednak na jaw, że rzekome potrącenie pieszych było w rzeczywistości brutalną, zaplanowaną z zimną krwią egzekucją. Istotnymi uczestnikami tego dramatu stali się biesiadnicy podróżujący przejeżdżającymi tamtędy autobusami, którzy w bierny sposób przyglądali się katowaniu i biciu ofiar. Główny inicjator tej zbrodni zorganizował zaraz po wszystkim przysięgę na różaniec i za pomocą gróźb oraz wręczanych pieniędzy wymusił na świadkach obietnicę bezwzględnego milczenia. Mroczną tajemnicę udawało się utrzymywać przez wiele miesięcy z powodu rażących błędów popełnionych przez śledczych oraz paraliżującego lęku mieszkańców okolicznych miejscowości.
Plejada gwiazd w walce ze zmową milczenia
Ukazane w serialowej opowieści śledztwo skupia się przede wszystkim na postaci młodego policjanta Maczka oraz na matce zamordowanych ofiar. Obydwoje wbrew oficjalnie przyjętym wersjom milicyjnym nie uwierzyli w twierdzenia o nieszczęśliwym wypadku i za wszelką cenę dążyli do ustalenia pełnej prawdy o wydarzeniach na szosie. Ostatecznie przełomowy moment w sprawie nastąpił po przełamaniu oporu i barier milczenia przez pierwszych odważnych świadków. Doprowadziło to w 1979 roku do ogłoszenia bardzo surowych wyroków sądowych, w tym również kar śmierci dla głównych sprawców tego morderstwa.
W głównych rolach w nowym hicie platformy HBO Max oglądać można śmietankę polskich aktorów. Na czele obsady aktorskiej stoi Łukasz Simlat, który występuje w niezwykle przerażającej charakteryzacji. Na ekranie partnerują mu między innymi tacy artyści jak Justyna Wasilewska, Tomasz Schuchardt, Jędrzej Hycnar, Ewelina Starejki, Tomasz Włosok, Michał Żurawski, Barbara Wypych, Hubert Miłkowski oraz Nel Kaczmarek.
Egzekucja na szosie i przysięga na różaniec
W tragiczną noc z 24 na 25 grudnia 1976 roku w niewielkiej wsi Zrębin położonej niedaleko Połańca rozegrały się wypadki, które zapisały się jako jedna z najbardziej przerażających kart w całej historii polskiej kryminalistyki. Na tamtejszej szosie doszło wówczas do okrutnego morderstwa trzech osób: będącej w piątym miesiącu ciąży Krystyny Łukaszek, jej męża Stanisława i dwunastoletniego brata Mieczysława Kality. Choć brutalny atak odbył się na oczach kilkudziesięciu świadków, cała wieś na długie miesiące pogrążyła się w przerażającej zmowie milczenia.
Samo zabójstwo nie było skutkiem nagłego przypadku, ale efektem konfliktu sąsiedzkiego narastającego przez całe dekady. Początki wzajemnej wrogości sięgały jeszcze 1948 roku, kiedy Jan Sojda, uchodzący wówczas za bardzo wpływowego i zamożnego mieszkańca wsi, został skazany za gwałt popełniony na młodej dziewczynie. W jego zatrzymaniu brał udział Jan Roj, będący krewnym późniejszych ofiar. Ostatecznym zapalnikiem do dokonania krwawej zemsty stała się jednak błaha kłótnia o ginące jedzenie oraz zastawę stołową w trakcie wesela Krystyny i Stanisława zorganizowanego w sierpniu 1976 roku.
Podczas pasterki w kościele w Połańcu troje młodych ludzi zostało podstępem wywabionych ze świątyni przez sprawców wmawiających im, że w ich domu trwa awantura. Kiedy szli pieszo szosą w stronę Zrębina, ruszyła za nimi taksówka i dwa autobusy, marek San oraz Autosan, wypełnione ludźmi wracającymi z zabawy. Napastnicy najpierw celowo potrącili 12-letniego chłopca, a gdy jego bliscy starali się udzielić mu pomocy, zostali skatowani na śmierć na oczach kilkudziesięciu zszokowanych i sparaliżowanych strachem pasażerów. Ciała zamordowanych wywieziono w zupełnie inne miejsce, by upozorować tam nieszczęśliwy wypadek drogowy.
Jeszcze tej samej nocy Jan Sojda zorganizował wstrząsający i przerażający obrzęd. Świadków tragicznego zdarzenia przymuszono do złożenia przysięgi na różaniec i krzyż, przy czym symbolicznie nakłuwano im palce oraz wręczano pieniądze w zamian za milczenie. Zgłoszono też do służb fałszywe zawiadomienie o kradzieży autobusu, budując w ten sposób misterną mistyfikację. Początkowe czynności śledcze milicji obarczone były wieloma rażącymi błędami, a sekcja zwłok wraz z pobieżnymi oględzinami doprowadziły do zamknięcia całej sprawy jako zwykłego potrącenia pieszych przez nieznanego sprawcę.
Przełamanie zmowy milczenia i surowy wyrok
Przełom w tym prowadzonego śledztwie nastąpił dopiero po ponownym podjęciu działań przez prokuraturę. Bardzo ważna okazała się przeprowadzona ekshumacja ciał i cywilna odwaga nielicznych mieszkańców, którzy w końcu zdecydowali się wyjawić całą prawdę i złamać wiejski pakt milczenia. Sąd Wojewódzki w Tarnobrzegu poprowadził proces, który zakończył się 10 listopada 1979 roku wydaniem wyroków. Za bezpośredni udział w morderstwie cztery osoby zostały skazane na karę śmierci: Jan Sojda, Józef Adaś, Jerzy Socha i Stanisław Kulpiński. Wyroki te ostatecznie wykonano w 1982 roku wobec Jan Sojdy i Józefa Adasia, z kolei pozostałym dwóm skazanym zamieniono kary na długoletnie więzienie. Pociągnięto również do odpowiedzialności karnej kilkunastu świadków za składanie fałszywych zeznań przed sądem, co ostatecznie zamknęło jedną z najmroczniejszych spraw w historii powojennej Polski.
Komentarze (0)